KhoiSac.comKhởi Sắc
Bắt đầu một mô hình ở quê

Mô hình đầu tiên ở quê nên trồng trọt hay chăn nuôi: so vốn, công, rủi ro, nhịp tiền

So sánh trồng trọt và chăn nuôi cho người mới làm mô hình ở quê: vốn ban đầu, nhịp công việc, rủi ro dịch bệnh và thời tiết, nhịp tiền về, ai hợp hướng nào.

Young Vietnamese man standing between a vegetable field and a small bamboo chicken coop in a Phu Tho village, late afternoon side light, wide shot from a low angle, face turned away

Không có hướng nào luôn tốt hơn: trồng trọt thường cần ít vốn hơn ở quy mô nhỏ, cho phép làm thử và sửa sai dễ hơn, còn chăn nuôi thường quay vòng tiền đều hơn nhưng đòi hỏi người trông coi hằng ngày và chịu rủi ro dịch bệnh có thể mất trắng cả đàn. Với người chưa từng làm, câu hỏi đúng không phải “hướng nào lời hơn” mà là “hướng nào nhà mình chịu được khi hỏng”.

Bài này so sánh hai hướng ở quy mô nông hộ mới bắt đầu, trên năm mặt: vốn, công, rủi ro, nhịp tiền về và kỹ năng. Phần cuối nêu cách kết hợp hai hướng ở mức vừa phải. Các con số đều là ví dụ giả định, bạn cần tính lại theo giá vật tư và giá bán hiện hành ở địa phương mình.

So sánh nhanh hai hướng trên năm mặt

Bảng dưới đây mô tả xu hướng chung ở quy mô nhỏ, không áp cho mọi loại cây hay con. Một vườn cây ăn quả lâu năm có thể tốn vốn hơn một chuồng gà nhỏ, và nuôi cá có những đặc điểm nằm giữa hai cột.

Mặt so sánhTrồng trọt (rau màu, cây ngắn ngày)Chăn nuôi (gia cầm, lợn, dê quy mô nhỏ)
Vốn ban đầuThấp tới vừa: giống, phân, hệ thống tưới đơn giảnVừa tới cao: chuồng trại, con giống, thức ăn ứng trước
Nhịp công việcDồn vào lúc làm đất, gieo trồng và thu hoạch; có ngày nhànĐều mỗi ngày, kể cả ngày lễ, cần người ở gần
Rủi ro chínhThời tiết, sâu bệnh, giá rớt khi cả vùng cùng thuDịch bệnh, giá thức ăn tăng, giá bán biến động theo thị trường
Mức thiệt hại khi hỏngThường mất một phần vụ, đất vẫn cònCó thể mất gần hết đàn trong vài ngày
Nhịp tiền vềTheo vụ, có tháng không có thuTheo lứa, nếu nuôi gối lứa thì đều hơn
Ảnh hưởng tới hàng xómÍt, trừ khi phun thuốc gần nhà dânMùi, nước thải, tiếng ồn cần tính trước

Đọc bảng này, bạn sẽ thấy hai hướng khác nhau nhiều nhất ở cột rủi ro: trồng trọt hỏng thường hỏng từ từ và hỏng một phần, còn chăn nuôi hỏng có thể hỏng đột ngột và hỏng gần hết. Với người mới, điều đó quan trọng hơn chuyện lãi cao hay thấp.

Vốn ban đầu: tiền nằm ở đâu trong từng hướng

Ở trồng trọt quy mô nhỏ, phần lớn vốn nằm trong vật tư tiêu hao của từng vụ: hạt giống, cây con, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, màng phủ, công làm đất. Hạ tầng như giếng, ống tưới hay nhà lưới có thể làm dần. Ví dụ giả định một sào rau ngắn ngày ở đồng bằng sông Hồng cần khoảng 4 triệu đồng chi phí vật tư mỗi vụ cộng 6 triệu đồng hệ thống tưới dùng được nhiều năm. Nếu vụ đầu hỏng, bạn mất chủ yếu 4 triệu đồng vật tư và công sức.

Ở chăn nuôi, vốn dồn vào phía trước: chuồng trại phải xong trước khi có con, con giống phải mua cả lứa, thức ăn phải ứng trước nhiều tuần mới có lứa bán. Ví dụ giả định một lứa 200 con gà thả vườn: chuồng và quây lưới 15 triệu đồng, con giống 4 triệu đồng, thức ăn và thuốc thú y cả lứa 16 triệu đồng. Tổng tiền phải bỏ ra trước khi bán được con nào là 15 + 4 + 16 = 35 triệu đồng.

Khác biệt này dẫn tới một nguyên tắc đơn giản: nếu trần vốn năm đầu của bạn thấp, trồng trọt cho phép thử nhiều lần với số tiền nhỏ, còn chăn nuôi buộc bạn đặt cược một khoản lớn ngay lứa đầu. Chuồng trại là khoản khó thu hồi nhất, vì nếu bỏ nghề thì chuồng gần như không bán lại được.

Nhịp công việc và sức người

Chăn nuôi không có ngày nghỉ. Vật nuôi cần ăn, uống, dọn chuồng mỗi ngày. Nếu cả nhà phải đi đám cưới ở xa hai ngày, phải có người trông thay. Hộ có người làm chính thường xuyên vắng nhà hoặc vẫn đi làm thuê thì cần tính kỹ điểm này.

Trồng trọt có cao điểm rõ rệt. Lúc làm đất, gieo trồng và thu hoạch có thể cần gấp ba gấp bốn công bình thường, sau đó có những tuần chỉ cần đi thăm vườn, tưới nước. Hộ có người làm thêm nghề khác thường dễ xếp lịch hơn với trồng trọt.

Sức khoẻ người lớn tuổi. Bê bao thức ăn, dọn phân, bắt vật nuôi đi tiêm phòng là việc nặng. Hái rau, cắt tỉa cũng mỏi lưng nhưng có thể chia nhỏ. Nếu ông bà là lực lượng chính, hãy hỏi thật lòng việc nào họ làm được trong ba năm tới.

Khoảng cách từ nhà tới chỗ làm. Chuồng nuôi nên ở gần nơi có người ở để phát hiện sớm bất thường, nhưng phải đủ xa nhà ở và nhà hàng xóm để tránh mùi và lây bệnh. Ruộng rau ở xa vẫn làm được nếu đường đi thuận tiện, chỉ là tốn thêm thời gian đi lại.

Rủi ro: hiểu cách mỗi hướng có thể hỏng

Biết trước kiểu hỏng giúp bạn chuẩn bị đúng chỗ. Dưới đây là những kiểu rủi ro hay gặp ở người mới:

  • Trồng trọt — thời tiết cực đoan: mưa lớn kéo dài làm úng rễ, nắng nóng làm cây ngừng phát triển, rét đậm làm chậm vụ. Có thể giảm bằng luống cao, mương thoát nước, chọn thời vụ đúng lịch của vùng.
  • Trồng trọt — giá rớt khi cả vùng cùng thu: cây ngắn ngày dễ trồng thì nhiều người trồng, đến lúc thu hoạch giá có thể giảm mạnh. Có thể giảm bằng cách gieo lệch vụ, trồng xen nhiều loại.
  • Chăn nuôi — dịch bệnh: một số bệnh trên gia cầm và lợn lây rất nhanh, có thể phải tiêu huỷ cả đàn theo quy định phòng chống dịch. Giảm bằng tiêm phòng đủ lịch, cách ly con mới mua, hạn chế người lạ vào chuồng.
  • Chăn nuôi — giá thức ăn: thức ăn chiếm phần lớn chi phí nuôi, giá thức ăn tăng trong khi giá bán đứng yên là lãi bị ăn mòn từng ngày.
  • Chung cho cả hai — mua giống kém chất lượng: giống trôi nổi có thể làm hỏng cả vụ hay cả lứa; nên mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng và giữ hoá đơn, chứng từ.

Với chăn nuôi, bạn cũng cần tìm hiểu quy định về khoảng cách chuồng trại tới khu dân cư và xử lý chất thải ở địa phương, vì chúng thay đổi theo quy mô nuôi. Phần này nên hỏi cán bộ thú y, khuyến nông ở xã trước khi xây chuồng.

Nhịp tiền về và áp lực lên quỹ gia đình

Với nông hộ, điều đáng sợ không chỉ là lỗ mà là có những tháng dài không có đồng nào về trong khi vẫn phải chi. Rau ngắn ngày có thể cho thu sau vài tuần đến vài tháng, nhưng là thu theo đợt; giữa hai đợt là khoảng trống. Cây lâu năm thì có thể mất vài năm mới có thu đáng kể. Chăn nuôi gia cầm thịt cho thu theo lứa, nếu nuôi gối đầu nhiều lứa lệch nhau thì tiền về đều hơn, nhưng lại phải ứng vốn cho nhiều lứa cùng lúc.

Ví dụ giả định lứa gà ở phần trên: nếu bán được 180 con (hao hụt 20 con), mỗi con nặng 2 kg, giá bán giả định 80 nghìn đồng mỗi kg, tiền thu là 180 × 2 × 80 nghìn = 28,8 triệu đồng. So với chi phí vật tư cả lứa là 4 + 16 = 20 triệu đồng, phần chênh là 8,8 triệu đồng, chưa trừ khấu hao chuồng và công của gia đình. Nếu chuồng 15 triệu đồng dùng được năm năm, mỗi năm nuôi ba lứa, khấu hao mỗi lứa là 15 ÷ 15 = 1 triệu đồng, còn khoảng 7,8 triệu đồng cho công cả lứa. Chỉ cần giá bán giảm xuống 60 nghìn đồng mỗi kg, tiền thu còn 21,6 triệu đồng và phần còn lại sau khấu hao chỉ khoảng 0,6 triệu đồng.

Phép tính nhỏ này cho thấy vì sao người mới nên đặt giá bán thấp hơn giá đang nghe để kiểm tra mô hình còn đứng được không. Giá thật ở địa phương bạn có thể khác hẳn con số giả định ở đây, nên hãy tra giá thị trường hiện hành trước khi tính.

Ai hợp hướng nào

Hợp trồng trọt trước. Hộ có đất nhưng ít vốn; người làm chính vẫn phải đi làm thêm; nhà gần khu dân cư đông, khó đặt chuồng; người thích thử nhiều thứ nhỏ trước khi chọn một thứ lớn; vùng có nguồn nước tưới ổn định.

Hợp chăn nuôi trước. Hộ có người ở nhà thường xuyên; có đất cách xa nhà ở đủ để đặt chuồng; đã từng nuôi vật nuôi đó trong gia đình; có người quen làm cùng nghề để hỏi khi đàn có dấu hiệu bất thường; vốn đủ cho chuồng và ít nhất hai lứa.

Chưa nên làm cả hai cùng lúc ở quy mô lớn. Người mới làm hai mảng song song thường không mảng nào được chăm đúng mức. Chọn một mảng làm chính, mảng kia giữ ở mức tự cung cho gia đình.

Đổi hướng không phải là thất bại. Làm một năm rồi nhận ra mình không hợp với chăn nuôi, chuyển sang trồng trọt hoặc ngược lại, là kết quả của việc học. Điều quan trọng là quy mô năm đầu đủ nhỏ để việc đổi hướng không làm mất hết vốn.

Kết hợp hai hướng ở mức vừa sức

Mô hình kết hợp vườn, ao, chuồng đã quen thuộc với nông thôn Việt Nam từ lâu, và nó có lý do: phân chuồng ủ hoai bón cho cây, rau củ dư làm thức ăn bổ sung cho vật nuôi, ao giữ nước tưới vào mùa khô. Với người mới, kết hợp giúp giảm phụ thuộc vào một nguồn thu và tận dụng phụ phẩm.

Tuy vậy, kết hợp cần thiết kế từ đầu chứ không phải cứ có gì nuôi nấy. Phân tươi đưa thẳng vào vườn rau có thể mang mầm bệnh; nước thải chuồng chảy thẳng xuống ao có thể làm ao ô nhiễm; chuồng đặt đầu gió gần nhà gây mâu thuẫn với hàng xóm. Một cách bắt đầu an toàn là chọn một hướng làm chính, hướng kia làm phụ ở quy mô vừa đủ để tận dụng phụ phẩm của hướng chính.

Ví dụ giả định ở Hưng Yên (gồm cả địa bàn tỉnh Thái Bình cũ): một hộ làm chính hai sào rau vụ đông, nuôi thêm vài chục con gà để tận dụng rau thải và lấy phân ủ cho vườn. Gà không phải nguồn thu chính nên nếu lứa đó hỏng, hộ vẫn còn nguồn thu từ rau. Sau một hai năm, khi đã quen tay với cả hai, hộ mới cân nhắc tăng quy mô phần nào cho kết quả tốt hơn trong sổ sách của mình.

Câu hỏi thường gặp

Nuôi cá thuộc hướng nào trong so sánh này?

Nuôi cá nằm giữa hai hướng: cần đào hoặc cải tạo ao như hạ tầng chăn nuôi, cần cho ăn đều như chăn nuôi, nhưng rủi ro phụ thuộc mạnh vào chất lượng nước và thời tiết như trồng trọt. Người mới nuôi cá nên bắt đầu với ao sẵn có và mật độ thả thưa.

Chăn nuôi có cần đăng ký với chính quyền không?

Tuỳ quy mô và loại vật nuôi, chăn nuôi có thể phải kê khai hoặc đáp ứng điều kiện về chuồng trại, xử lý chất thải. Quy định thay đổi theo từng giai đoạn, nên bạn cần hỏi cán bộ thú y, nông nghiệp ở xã và tra văn bản hiện hành; vướng mắc pháp lý có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Trồng cây lâu năm có hợp làm mô hình đầu tiên không?

Cây lâu năm có thể là hướng tốt về lâu dài nhưng đòi hỏi vốn sống trong nhiều năm chưa có thu. Người mới thường được khuyên trồng xen cây ngắn ngày trong những năm đầu để có dòng tiền, và chỉ trồng cây lâu năm trên diện tích nhỏ trước.

Có nên nuôi vật nuôi đặc sản đang được giá cao không?

Vật nuôi đặc sản thường có thị trường hẹp, giá giống cao và kinh nghiệm nuôi ít người chia sẻ. Trước khi nuôi, bạn nên tìm hiểu ai đang mua, mua bao nhiêu mỗi tháng và giá đã biến động thế nào vài năm qua, thay vì chỉ nghe giá bán hiện tại.

Nếu vừa đi làm công ty vừa làm mô hình thì chọn hướng nào?

Thường trồng trọt dễ xếp lịch hơn vì có thể dồn việc vào cuối tuần và ngày nghỉ. Nếu muốn chăn nuôi, phải có người trong nhà chịu trông coi hằng ngày và biết nhận ra dấu hiệu vật nuôi bị bệnh.

Làm sao giảm rủi ro dịch bệnh cho lứa nuôi đầu tiên?

Mua con giống có nguồn gốc rõ ràng, tiêm phòng theo hướng dẫn của cán bộ thú y, nuôi cách ly vài ngày trước khi nhập đàn, hạn chế người lạ vào khu chuồng, giữ chuồng khô thoáng và nuôi mật độ thưa hơn mức tối đa. Khi thấy bất thường, báo ngay cho thú y xã.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138