KhoiSac.comKhởi Sắc
Bắt đầu một mô hình ở quê

Làm thử mô hình trên diện tích nhỏ: chọn quy mô, ghi chép và đọc kết quả sau một vụ

Cách làm thử một mô hình ở quê trên diện tích nhỏ: chọn quy mô thử, câu hỏi cần trả lời, bảng ghi chép, đọc kết quả và vì sao không được nhân lên theo tỷ lệ.

Small trial plot of cucumber trellises beside a larger fallow rice field in Ninh Binh, a young farmer crouching to inspect vines, top-down drone view, soft morning haze

Làm thử là dành một phần nhỏ đất, vốn và thời gian để chạy trọn một vụ hoặc một lứa của mô hình định làm, với mục tiêu chính là đo và học chứ không phải kiếm lãi. Quy mô thử nên đủ lớn để gặp các vấn đề thật như sâu bệnh, thiếu nước, khó bán, nhưng đủ nhỏ để nếu mất trắng thì gia đình vẫn bình thường.

Bài này hướng dẫn cách chọn quy mô thử, đặt câu hỏi cần trả lời trước khi xuống giống, ghi chép trong suốt vụ và đọc kết quả sau khi bán. Phần ví dụ dùng số liệu giả định cho một vụ dưa chuột thử trên ba trăm mét vuông; bạn cần thay bằng giá vật tư, năng suất và giá bán ở địa phương mình.

Làm thử khác làm nhỏ ở chỗ nào

Nhiều người nghĩ làm thử đơn giản là làm ít đi. Thực ra khác biệt nằm ở mục tiêu và cách theo dõi. Làm nhỏ là kinh doanh với quy mô nhỏ, đo bằng lãi hay lỗ. Làm thử là một phép đo: bạn muốn biết năng suất thực tế trên đất nhà mình, số ngày công thật cho từng việc, lượng vật tư thật, những sự cố nào xảy ra và bán được bao nhiêu với giá nào. Lãi hay lỗ trong vụ thử chỉ là một trong những kết quả, không phải kết quả quan trọng nhất.

Vì là phép đo, vụ thử cần được chuẩn bị như một thí nghiệm nhỏ. Bạn đặt câu hỏi trước, ghi chép đầy đủ trong suốt quá trình và đánh giá trung thực khi kết thúc. Một vụ thử không ghi chép gì, chỉ nhớ đại khái “cũng được”, gần như không cho bạn thông tin gì để quyết định bước tiếp theo.

Làm thử cũng giúp bạn học tay nghề với cái giá thấp. Những lỗi người mới hay mắc như gieo quá dày, tưới sai lúc, bón thừa phân hay để sâu lan rộng mới phát hiện, khi xảy ra trên ba trăm mét vuông thì chỉ là bài học; khi xảy ra trên ba nghìn mét vuông thì là món nợ.

Chọn quy mô thử: đủ lớn để gặp chuyện thật, đủ nhỏ để mất không đau

Đặt trần thiệt hại trước. Hỏi cả nhà: vụ thử này mất trắng bao nhiêu tiền thì chấp nhận được. Từ con số đó suy ngược ra diện tích hoặc số con. Đừng chọn quy mô trước rồi mới tính tiền.

Đủ lớn để có số liệu dùng được. Vài chục gốc rau trong vườn nhà cho bạn cảm giác, nhưng không cho bạn số ngày công hay khả năng bán. Quy mô thử nên đủ để có một lượng hàng mà bạn phải đi tìm người mua thật, chứ không chỉ biếu họ hàng.

Một phần mười là mức tham khảo hay dùng. Nếu dự định làm một hécta, vụ thử khoảng một nghìn mét vuông. Nếu dự định nuôi năm trăm con gà mỗi lứa, lứa thử khoảng năm mươi tới một trăm con. Đây chỉ là gợi ý, không phải quy tắc; mô hình cần hạ tầng tốn kém như nhà màng có thể phải thử ở tỷ lệ khác.

Giữ hạ tầng ở mức tạm. Vụ thử không cần chuồng kiên cố hay hệ thống tưới hoàn chỉnh. Dùng giải pháp tạm, rẻ, có thể tháo dỡ. Chỉ đầu tư hạ tầng lâu dài khi đã biết mô hình hợp.

Chọn thời vụ thuận. Vụ thử đầu tiên nên làm vào thời vụ chính của vùng, nơi rủi ro thời tiết thấp nhất. Thử trái vụ là bài kiểm tra khó hơn, chỉ nên làm sau khi đã có ít nhất một vụ thuận.

Câu hỏi cần trả lời trước khi xuống giống

Viết các câu hỏi này lên trang đầu sổ ghi chép. Cuối vụ, bạn sẽ quay lại trả lời từng câu bằng số liệu:

  • Năng suất thực tế trên đất nhà mình là bao nhiêu kg trên một mét vuông, hay bao nhiêu kg thịt trên một con?
  • Tổng số ngày công đã bỏ ra, chia theo từng loại việc: làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch, bán hàng?
  • Tổng vật tư đã dùng và tổng tiền đã chi, tách riêng khoản dùng một lần và khoản dùng được nhiều vụ?
  • Những sự cố nào đã xảy ra, ở giai đoạn nào, xử lý thế nào và thiệt hại bao nhiêu?
  • Bán cho ai, mỗi người mua bao nhiêu, giá bao nhiêu, trả tiền ngay hay chậm, có người mua nào muốn lấy tiếp không?
  • Tỷ lệ hàng loại một, loại hai và hàng phải bỏ là bao nhiêu?
  • Nếu làm lại, điều gì sẽ thay đổi?

Câu hỏi về bán hàng thường bị coi nhẹ trong vụ thử. Một vụ thử bán toàn bộ cho người quen với giá ưu ái không trả lời được câu hỏi về thị trường. Hãy cố gắng bán ít nhất một phần cho người mua bình thường, như thương lái, sạp chợ hay quán ăn, để biết giá thật.

Bảng ghi chép hằng ngày cho vụ thử

Không cần phần mềm, một quyển sổ kẻ cột là đủ. Điều quan trọng là ghi ngay trong ngày, vì sau một tuần bạn sẽ không nhớ đã làm bao lâu hay mua bao nhiêu. Gợi ý các cột:

CộtGhi gìVí dụ một dòng
NgàyNgày làm việcNgày thứ 12 sau gieo
ViệcTên công việcLàm cỏ, tưới nước
Người và giờAi làm, mấy giờVợ 3 giờ, mẹ 2 giờ
Vật tưLoại và lượngHai bao phân hữu cơ
Tiền chiSố tiền đã trảGhi theo hoá đơn mua
Quan sátThời tiết, tình trạng cây, conMưa đêm, vài lá vàng ở luống cuối
Tiền thuBán bao nhiêu, cho ai, giá nàoBán cho sạp chợ, ghi số kg và giá

Cuối mỗi tuần, cộng tổng giờ công và tiền chi vào một trang tổng hợp. Cuối vụ, bạn chỉ cần cộng các trang tổng hợp thay vì lật lại từng ngày. Nếu quen dùng điện thoại, có thể ghi vào bảng tính, nhưng nên có sổ giấy dự phòng vì điện thoại hay hết pin đúng lúc ở ngoài ruộng.

Đọc kết quả vụ thử bằng ví dụ giả định

Giả sử một hộ ở Ninh Bình (gồm cả địa bàn tỉnh Hà Nam và Nam Định cũ) thử trồng dưa chuột trên 300 mét vuông vào vụ xuân. Cuối vụ, sổ ghi được 1.200 kg dưa, trong đó 1.000 kg loại một bán giá giả định 10 nghìn đồng mỗi kg và 200 kg loại hai bán 4 nghìn đồng mỗi kg. Tiền thu là 1.000 × 10 nghìn + 200 × 4 nghìn = 10 triệu + 0,8 triệu = 10,8 triệu đồng.

Chi phí vật tư cả vụ là 3,5 triệu đồng. Giàn và màng phủ hết 2 triệu đồng, dùng được bốn vụ, nên khấu hao mỗi vụ là 2 ÷ 4 = 0,5 triệu đồng. Tổng chi phí tính cho vụ là 3,5 + 0,5 = 4 triệu đồng. Phần còn lại là 10,8 − 4 = 6,8 triệu đồng. Sổ ghi tổng cộng 45 ngày công của gia đình, vậy mỗi ngày công được khoảng 6,8 triệu ÷ 45 ≈ 151 nghìn đồng.

Cũng nên tách riêng ngày công theo từng việc. Nếu sổ cho thấy riêng việc thu hái và đem đi bán đã chiếm 20 trong 45 ngày công, thì đó là chỗ đầu tiên cần cải thiện, chẳng hạn hẹn người mua đến tận ruộng thay vì tự chở ra chợ mỗi sáng.

Con số 151 nghìn đồng mỗi ngày công mới là kết quả đáng chú ý, không phải 6,8 triệu đồng “lãi”. Nếu ở địa phương, đi làm thuê một ngày được khoảng 250 nghìn đồng (giả định), thì vụ thử này cho thấy mô hình đang trả công thấp hơn làm thuê. Điều đó không có nghĩa là bỏ ngay: có thể năng suất tăng khi tay nghề tốt hơn, hoặc tìm được người mua giá tốt hơn. Nhưng nó cho bạn biết phải cải thiện ở đâu trước khi mở rộng.

Vì sao không được nhân kết quả thử lên theo tỷ lệ

Ngày công không nhân đều. Theo ví dụ trên, mở lên 3.000 mét vuông sẽ cần khoảng 450 ngày công dồn vào ba tháng, vượt xa sức một gia đình. Phải thuê người, và tiền thuê làm phần còn lại giảm mạnh.

Bán không nhân đều. Một nghìn hai trăm kg có thể bán hết cho vài sạp chợ quen. Mười hai tấn thì cần thương lái hoặc người mua lớn, giá thường thấp hơn giá bán lẻ.

Sâu bệnh lan nhanh hơn trên diện tích lớn. Ruộng nhỏ dễ phát hiện và xử lý sớm. Ruộng lớn trồng một loại cây làm mầm bệnh có nhiều chỗ để lan.

Vụ thử thường được chăm kỹ hơn. Khi chỉ có ba trăm mét vuông, bạn ra thăm mỗi ngày. Khi có ba nghìn mét vuông, sự chăm chút đó khó giữ.

Thời tiết vụ thử có thể thuận bất thường. Một vụ không có mưa lớn hay rét đậm cho kết quả đẹp hơn mức trung bình nhiều năm. Một vụ thử không đủ để biết năng suất trung bình.

Quyết định sau vụ thử: ba ngả đường

Sau khi trả lời các câu hỏi ở trang đầu sổ, bạn thường đứng trước một trong ba lựa chọn:

  1. Mở rộng từng bước khi năng suất, giá bán và thu nhập trên ngày công đều đạt hoặc gần đạt mức kỳ vọng thận trọng. Mỗi bước chỉ nên tăng gấp đôi hoặc gấp ba, không nhảy thẳng lên quy mô mục tiêu.
  2. Thử thêm một vụ khi kết quả chưa rõ, ví dụ thời tiết bất thường, sự cố do thiếu kinh nghiệm hoặc chưa tìm được người mua ổn định. Ghi rõ vụ sau sẽ thay đổi điều gì để so sánh được.
  3. Dừng hoặc đổi mô hình khi ngay cả trong điều kiện thuận, mô hình vẫn trả công thấp hơn hẳn các lựa chọn khác, hoặc khi bạn nhận ra mình không hợp với công việc. Dừng sau vụ thử là thành công của phương pháp, vì bạn đã giữ được phần lớn vốn.

Dù chọn ngả nào, hãy giữ lại quyển sổ của vụ thử. Nó là tài liệu có giá trị nhất khi bạn đi vay vốn, khi bàn với gia đình hay khi muốn so sánh với mô hình khác sau này.

Câu hỏi thường gặp

Làm thử chăn nuôi thì quy mô bao nhiêu là hợp lý?

Tuỳ loài vật nuôi, nhưng lứa thử nên đủ để bạn phải tự mua thức ăn theo bao, phải tự bán cho người mua bên ngoài và trải qua trọn một chu kỳ nuôi. Chuồng cho lứa thử nên tạm, dễ cải tạo, và vẫn phải đảm bảo vệ sinh, tiêm phòng như nuôi thật.

Vụ thử lỗ thì có nên bỏ luôn không?

Chưa chắc. Cần xem lỗ vì đâu: do lỗi kỹ thuật có thể sửa, do thời tiết bất thường, hay do bản thân mô hình không phù hợp với giá bán ở địa phương. Nếu nguyên nhân sửa được, có thể thử thêm một vụ; nếu do thị trường thì nên cân nhắc đổi hướng.

Có nên tính công của người nhà khi đánh giá vụ thử không?

Nên. Không tính công gia đình khiến mô hình nào trông cũng có lãi. Cách dễ hiểu nhất là lấy phần còn lại sau chi phí chia cho tổng ngày công, rồi so với tiền công đi làm thuê ở địa phương để biết mô hình có đáng không.

Làm thử mấy vụ thì đủ để mở rộng?

Thường cần ít nhất một vụ thuận và nếu được thì thêm một vụ có điều kiện khó hơn. Với cây lâu năm, làm thử nghĩa là trồng một diện tích nhỏ và theo dõi vài năm trước khi mở rộng, nên cần có nguồn thu khác trong thời gian đó.

Có thể làm thử nhiều mô hình cùng lúc không?

Có thể, nếu mỗi mô hình đều nhỏ và được ghi chép riêng. Tuy vậy, người mới thường bị phân tán sức, dẫn tới mô hình nào cũng không được chăm kỹ và kết quả không phản ánh đúng. Hai mô hình cùng lúc là mức tối đa nên cân nhắc.

Kết quả vụ thử có dùng làm hồ sơ vay vốn được không?

Sổ ghi chép vụ thử với số liệu rõ ràng giúp phương án vay vốn thuyết phục hơn, vì cho thấy bạn đã có kinh nghiệm thực tế. Tuy vậy, điều kiện vay do từng tổ chức tín dụng quy định, bạn cần hỏi trực tiếp nơi định vay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138