KhoiSac.comKhởi Sắc
Mô hình ở đồng bằng sông Cửu Long

Trồng khóm trên đất phèn miền Tây: vì sao hợp, lên liếp và tính thử vụ đầu, vụ gốc

Khóm là cây hiếm hoi sống khoẻ trên đất phèn: điều kiện ruộng, lên liếp, chồi giống, bảng vốn – thu giả định cho vụ đầu và vụ gốc, rủi ro giá chính vụ.

Rows of spiky pineapple plants on long raised beds between dark water channels on acidic Mekong Delta land, woman in long sleeves and gloves harvesting fruit into a basket, harsh midday sun

Khóm (dứa) là một trong số ít cây trồng sống khoẻ trên đất phèn chua của miền Tây, nơi lúa thường cho năng suất thấp và nhiều cây ăn trái khác không chịu nổi. Vì vậy ở những vùng phèn nặng, khóm từ lâu đã là một mô hình sinh kế chính chứ không phải cây phụ.

Những vùng khóm có tiếng nằm ở Hậu Giang cũ (nay thuộc thành phố Cần Thơ), vùng Đồng Tháp Mười thuộc Tiền Giang cũ (nay thuộc Đồng Tháp) và vùng giáp biển thuộc Kiên Giang cũ (nay thuộc An Giang). Bài này dành cho hộ có ruộng phèn đang cân nhắc trồng khóm, với các con số là ví dụ giả định để tính cho ruộng mình; giá khóm biến động mạnh, hãy tra giá thu mua hiện hành ở địa phương.

Vì sao khóm chịu được đất phèn

Đất phèn hình thành ở những vùng trũng từng ngập nước lợ lâu đời, chứa các hợp chất lưu huỳnh. Khi đất bị phơi ra không khí, chẳng hạn khi đào sâu hay khi mùa khô làm đất nứt, các hợp chất này bị oxy hoá, tạo axit, làm đất chua và giải phóng nhôm, sắt ở dạng gây hại cho rễ nhiều loại cây. Đó là lý do lúa trên đất phèn nặng hay vàng lá, còi cọc, và cây ăn trái thường khó sống.

Khóm có bộ rễ nông, chịu được độ chua cao hơn nhiều cây trồng khác, lá dày có khả năng giữ nước và chịu hạn tương đối. Cây không đòi đất màu mỡ, nhưng có một điều kiện không thể thiếu: rễ không được ngập lâu. Trên nền ruộng trũng, người trồng giải quyết bằng cách lên liếp, giữ rễ nằm trên mặt nước, mương giữa các liếp vừa thoát nước vừa rửa phèn qua mùa mưa.

Hiểu nguyên lý này giúp tránh một sai lầm thường gặp: đào mương quá sâu, kéo lớp đất phèn tiềm tàng phía dưới lên phủ mặt liếp. Lớp đất đó khi gặp không khí sẽ chua mạnh, kể cả khóm cũng khó bén rễ. Người làm lâu năm thường giữ lớp đất mặt tốt ở trên, đắp đất đào từ dưới vào giữa liếp, và để liếp qua một mùa mưa cho rửa bớt phèn trước khi trồng.

Chuẩn bị ruộng và trồng: các bước chính

Trình tự dưới đây là khung chung; chiều cao liếp, khoảng cách hàng và thời điểm trồng nên hỏi những hộ trồng khóm lâu năm ở chính vùng bạn.

  1. Đắp bờ bao quanh khu ruộng đủ cao để giữ không bị ngập trong mùa nước lớn, làm cống để điều tiết nước mương.
  2. Lên liếp và đào mương, cẩn thận không đưa lớp đất phèn phía dưới lên mặt liếp.
  3. Để liếp qua mưa, rửa phèn; ở nơi phèn nặng, có thể bón vôi theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông.
  4. Chọn chồi giống từ ruộng khoẻ, đồng đều về cỡ, không có rệp sáp hay dấu hiệu bệnh; phân loại chồi theo cỡ để trồng riêng từng khu cho dễ chăm.
  5. Trồng theo hàng đôi trên liếp với khoảng cách khuyến cáo của địa phương; mật độ cao giúp tăng sản lượng nhưng cần nhiều chồi giống hơn.
  6. Làm cỏ, bón phân theo giai đoạn; giữ mương có nước nhưng không để nước dâng lên ngập gốc.
  7. Khi cây đủ lớn, nhiều nơi xử lý ra hoa đồng loạt để chủ động thời điểm thu hoạch; việc này dùng chất điều hoà sinh trưởng theo đúng hướng dẫn và thời gian cách ly của cơ quan chuyên môn.

Chồi giống thường là khoản chi lớn nhất năm đầu vì khóm trồng dày. Nhiều hộ giảm chi phí bằng cách mua chồi từ những ruộng khoẻ trong xóm khi họ dọn vụ gốc cuối, nhưng cần chọn kỹ vì chồi từ ruộng bệnh sẽ mang bệnh sang ruộng mới.

Tính thử vụ đầu và vụ gốc trên một hecta

Khóm có đặc điểm sau vụ đầu, cây mẹ cho chồi để thu tiếp những vụ gốc mà không phải trồng lại ngay. Bảng ví dụ giả định dưới đây giúp thấy vì sao vụ gốc quan trọng.

KhoảnVụ đầu (giả định)Vụ gốc kế tiếp (giả định)
Chi phí: chồi giống, liếp, phân, công, xử lý ra hoa70 triệu đồng (chồi giống chiếm phần lớn)35 triệu đồng (không mua chồi, không làm lại liếp)
Sản lượng25 tấn trái18 tấn trái (trái thường nhỏ hơn)
Giá bán tại ruộng6 nghìn đồng/kg6 nghìn đồng/kg
Doanh thu150 triệu đồng108 triệu đồng
Lãi trước công nhà150 − 70 = 80 triệu đồng108 − 35 = 73 triệu đồng

Nếu giá chính vụ rơi còn 3 nghìn đồng/kg, vụ đầu chỉ thu 75 triệu đồng, lãi còn 5 triệu; vụ gốc thu 54 triệu, lãi 19 triệu. Vụ gốc chịu giá xấu tốt hơn nhờ chi phí thấp, và đây là lý do người trồng khóm thường cố giữ ruộng khoẻ để thu nhiều vụ gốc trước khi phải trồng lại.

Lưu ý thời gian: vụ đầu thường mất hơn một năm từ lúc trồng tới lúc thu, tuỳ giống, cỡ chồi và thời điểm xử lý ra hoa. Trong thời gian đó ruộng chỉ có chi phí. Sản lượng các vụ gốc cũng giảm dần, đến một lúc trái quá nhỏ, ruộng phải dọn và trồng lại.

Rủi ro thường gặp khi trồng khóm

Giá rơi vào chính vụ. Khi cả vùng thu hoạch cùng lúc, giá tại ruộng có thể giảm mạnh. Xử lý ra hoa rải vụ, để một phần ruộng thu trái vụ, giúp tránh bán toàn bộ vào lúc giá thấp nhất.

Úng và thối rễ, thối nõn. Mưa lớn kéo dài, liếp thấp, mương không thoát kịp là điều kiện cho bệnh thối phát triển. Liếp đủ cao và mương thông là phòng tuyến chính.

Rệp sáp và bệnh héo đầu lá. Rệp sáp sống ở gốc và nách lá thường đi kèm với hiện tượng héo khô đầu lá, làm cây suy yếu. Chọn chồi sạch và kiểm tra ruộng thường xuyên là cách phòng chính; nếu phải dùng thuốc, hỏi cán bộ bảo vệ thực vật.

Trái bị cháy nắng. Những đợt nắng gắt khi trái gần chín làm vỏ một bên bị cháy, giảm giá bán. Nhiều nơi che trái bằng lá khóm hoặc vật liệu nhẹ.

Chi phí chồi giống cao. Trồng mới quá nhiều diện tích một lúc khi giá chồi đang cao làm vốn dồn vào năm đầu, rủi ro lớn nếu giá trái sau đó giảm.

Thiếu người thu mua cho trái nhỏ. Trái vụ gốc cuối thường nhỏ, người mua ăn tươi chê, chỉ bán được cho cơ sở chế biến với giá thấp. Biết trước trong vùng có cơ sở nào thu khóm chế biến giúp không bị kẹt hàng.

Khóm và đầu ra: bán tươi, bán cho chế biến, hay bán lẻ

Phần lớn hộ trồng khóm bán trái tươi cho thương lái tại ruộng. Kênh này đơn giản, không tốn công vận chuyển, nhưng giá do người mua quyết định nhiều hơn. Trái to, đẹp, đều thường được giá cao hơn hẳn trái nhỏ, nên chăm sóc để có tỷ lệ trái loại một cao là cách tăng thu trực tiếp nhất.

Ở một số vùng có cơ sở chế biến đồ hộp, nước ép, khóm sấy; họ thu cả trái nhỏ mà thị trường tươi không chuộng. Giá thường thấp hơn, nhưng giúp giải phóng hàng lúc chính vụ. Bán lẻ ven đường, bán cho khách du lịch, bán qua mạng cho người quen cũng là kênh phụ cho những hộ gần đường lớn hoặc có người trẻ chịu khó bán hàng.

Một số hộ thử làm sản phẩm từ khóm như khóm sấy, mứt. Như mọi sản phẩm chế biến, bán ra ngoài cần đăng ký và đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm theo quy định hiện hành. Nếu bạn muốn đi theo hướng này, chuyên mục đầu ra và thương hiệu nông sản nhỏ của trang có những bài bàn về bao bì, nhãn và bán hàng cho hộ nhỏ.

Nếu chưa từng trồng khóm: lộ trình năm đầu

Khóm là cây dễ sống nhưng không dễ làm lời. Người mới nên đi theo trình tự thận trọng:

  1. Đến xem vài ruộng khóm trong vùng ở các giai đoạn khác nhau: mới trồng, sắp thu, vụ gốc. Hỏi chủ ruộng về chiều cao liếp, cách xử lý phèn, lịch xử lý ra hoa và người thu mua.
  2. Hỏi xã về kế hoạch chuyển đổi cây trồng của địa phương và đăng ký nếu chuyển từ đất lúa.
  3. Chọn phần ruộng có thể làm bờ bao chắc, bắt đầu với diện tích mà gia đình chịu được nếu hơn một năm chưa có thu.
  4. Mua chồi giống từ ruộng khoẻ, phân loại theo cỡ, trồng mỗi cỡ một khu.
  5. Ghi lại chi phí từng khoản: chồi, đào liếp, phân, công, xử lý ra hoa.
  6. Xử lý ra hoa một phần ruộng lệch thời điểm với phần còn lại để thử bán ngoài chính vụ.
  7. Sau vụ đầu, so lãi thực với bảng giả định; quyết định có giữ vụ gốc, mở rộng hay dừng.

Năm đầu, đừng đặt mục tiêu lời lớn. Mục tiêu đúng là hiểu ruộng mình: liếp đã đủ cao chưa, phèn đã rửa đủ chưa, chồi giống có đồng đều không, thương lái nào trả giá sòng phẳng. Những điều này quyết định lãi của các vụ gốc sau, vốn là những vụ có biên lãi tốt nhất của mô hình.

Ai hợp với mô hình khóm

Một vài gợi ý để tự đánh giá trước khi quyết định:

  • Hộ có ruộng phèn nặng, làm lúa năng suất thấp nhiều năm liền: khóm là một trong những lựa chọn đáng cân nhắc nhất.
  • Hộ chịu được việc nặng dưới nắng: chăm khóm, thu hoạch khóm vất vả, lá có gai, cần quần áo bảo hộ, găng tay.
  • Hộ có khả năng chịu vốn năm đầu mà chưa có thu, hoặc có nguồn thu khác trong hơn một năm.
  • Người ở vùng đã có nhiều hộ trồng khóm, có thương lái quen: dễ học kỹ thuật và dễ bán hơn nơi chưa ai trồng.
  • Không hợp với ruộng phù sa ngọt tốt đang làm lúa năng suất cao: ở đó khóm hiếm khi lời hơn đủ để bù công và rủi ro giá.
  • Không hợp với người muốn thu hồi vốn trong vài tháng.

Với ruộng đất ngọt màu mỡ, bài về luân canh lúa – màu và bài về lập vườn cây ăn trái trong cùng chuyên mục có thể hợp hơn.

Câu hỏi thường gặp

Khóm trồng bao lâu thì thu hoạch?

Vụ đầu thường mất hơn một năm, tuỳ giống, cỡ chồi, thời điểm trồng và việc xử lý ra hoa. Các vụ gốc sau đó nhanh hơn vì cây đã có sẵn. Hỏi những hộ trồng trong vùng để có lịch thực tế.

Một ruộng khóm thu được mấy vụ gốc?

Tuỳ sức khoẻ ruộng và cách chăm. Sản lượng và cỡ trái giảm dần qua các vụ gốc; khi trái quá nhỏ, chi phí chăm không còn bù được, người trồng dọn ruộng và trồng lại.

Có thể trồng xen khóm trong vườn cây ăn trái mới không?

Có, nhiều vườn mới trên đất phèn trồng xen khóm trên liếp trong những năm cây chính còn nhỏ để có thu. Khi tán cây chính khép lại, khóm thiếu nắng sẽ cho trái nhỏ dần.

Xử lý ra hoa khóm có an toàn không?

Việc dùng chất điều hoà sinh trưởng để khóm ra hoa đồng loạt là kỹ thuật phổ biến. Điều quan trọng là dùng đúng loại được phép, đúng hướng dẫn và đúng thời gian cách ly theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn.

Đất phèn có cần bón vôi khi trồng khóm không?

Tuỳ mức độ phèn. Khóm chịu chua tốt nên không phải lúc nào cũng cần, nhưng ở nơi phèn rất nặng, cán bộ khuyến nông thường khuyến cáo bón vôi lúc làm đất. Hỏi theo kết quả đất cụ thể của ruộng.

Chuyển ruộng lúa sang trồng khóm có cần đăng ký không?

Theo hướng chung của quy định hiện hành, trồng cây khác trên đất trồng lúa là chuyển đổi cơ cấu cây trồng, cần đăng ký với chính quyền cấp xã và phù hợp kế hoạch địa phương. Hỏi xã trước khi lên liếp; tình huống phức tạp có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138