KhoiSac.comKhởi Sắc
Bài học thất bại và quản lý rủi ro

Học mô hình nông nghiệp qua video trên mạng: những phần không ai quay cho bạn xem

Video mô hình nông nghiệp lãi lớn thường cắt đi chi phí thật, những năm lỗ và nguồn thu chính của người quay. Cách kiểm chứng trước khi làm theo và dùng video cho đúng.

Young man sitting on a wooden porch of a rural house in Phu Tho at night, watching a phone with a dark blank screen, his face in shadow, rice fields beyond

Video giới thiệu mô hình nông nghiệp trên mạng rất có ích để học kỹ thuật và lấy ý tưởng, nhưng hầu như không bao giờ cho bạn thấy đủ bức tranh để quyết định bỏ vốn. Thứ bị cắt đi thường là chi phí thật, những năm lỗ, công lao động không tính tiền, và đôi khi cả nguồn thu chính của người quay video, vốn không đến từ sản phẩm nông nghiệp.

Rất nhiều người trẻ về quê lập nghiệp bắt đầu từ một video kiểu "một sào thu bằng mười sào lúa". Bài viết này không nhằm chê những người chia sẻ kinh nghiệm trên mạng; có nhiều người chia sẻ thật lòng và hữu ích. Mục đích là giúp bạn biết đặt câu hỏi gì, kiểm chứng ra sao, trước khi biến một video vài phút thành một khoản đầu tư nhiều năm.

Một video mô hình cho bạn thấy gì, và không cho thấy gì

Một video mô hình điển hình dài vài phút đến vài chục phút. Trong khoảng thời gian đó, người xem thấy vườn xanh tốt, đàn vật nuôi khoẻ mạnh, cảnh thu hoạch đầy thúng, và một con số thu nhập được nói ra rất tự tin. Những hình ảnh này thường là thật, nhưng chúng là những khoảnh khắc đẹp nhất được chọn ra từ cả một năm, có khi nhiều năm.

Thứ không lên hình là những buổi sáng thức dậy thấy cả lứa cây chết, những tháng không bán được hàng, những lần vay mượn để qua mùa, và cả những vụ phải làm lại từ đầu. Không phải vì người quay cố giấu, mà vì đó không phải thứ người xem muốn xem. Video là một sản phẩm cần lượt xem, và cảnh thất bại thì ít người xem hơn cảnh thành công.

Thêm một điều quan trọng: mô hình trong video được làm trong điều kiện riêng của người đó, gồm đất, nước, khí hậu, vốn, quan hệ với người mua, kinh nghiệm nhiều năm. Bạn nhìn thấy kết quả, nhưng không nhìn thấy những điều kiện đó, và chính chúng mới quyết định mô hình có chạy được ở nhà bạn hay không.

Vì sao người xem dễ tin những con số trong video

Có vài lý do tâm lý khiến video mô hình thuyết phục hơn mức nó đáng được tin. Lý do thứ nhất là người xem chỉ thấy những người thành công. Hàng trăm người làm cùng mô hình rồi bỏ cuộc không quay video kể chuyện mình thua lỗ, nên trên mạng, tỉ lệ thành công trông cao hơn nhiều so với thực tế. Người ta gọi hiện tượng này là thiên kiến người sống sót: chỉ nhìn những gì còn lại sau sàng lọc rồi tưởng đó là toàn bộ.

Lý do thứ hai là số đông. Khi một video có hàng trăm nghìn lượt xem và hàng nghìn bình luận khen ngợi, người xem cảm thấy mô hình đã được kiểm chứng. Nhưng lượt xem chỉ cho biết video hấp dẫn, không cho biết mô hình có lãi. Nhiều bình luận đến từ những người cũng chỉ mới xem, chưa từng làm.

Lý do thứ ba là cảm giác sợ lỡ cơ hội. Video thường gợi ý rằng đây là lúc tốt nhất để bắt đầu, ai vào sớm sẽ được lợi. Cảm giác đó đẩy người ta quyết nhanh, bỏ qua bước tìm hiểu. Biết được ba lý do này không làm bạn miễn nhiễm, nhưng giúp bạn chậm lại một nhịp trước khi bỏ tiền.

Những phần thường bị cắt khỏi video

Chi phí đầu tư và chi phí chạy hằng tháng. Con số thu nhập thường được nói rõ, còn chi phí thì nói chung chung hoặc bỏ qua. Doanh thu cao không có nghĩa là lãi cao nếu chi phí thức ăn, phân, điện, công thuê cũng cao.

Những năm đầu lỗ. Phần lớn mô hình có giai đoạn học việc, mất mát, sửa sai. Video quay ở năm thứ năm cho thấy kết quả năm thứ năm, không cho thấy bốn năm trước đó.

Công lao động của gia đình. Nhiều mô hình chỉ có lãi khi không tính tiền công của chủ hộ, vợ chồng, con cái làm từ sáng đến tối. Nếu phải thuê người làm thay, phép tính có thể đổi hẳn.

Ai mua và mua bao nhiêu. Câu "bao nhiêu cũng hết" ít khi đi kèm thông tin người mua là ai, lượng mua mỗi tuần, giá có ổn định không. Thị trường của một hộ đi đầu khác xa thị trường khi hàng trăm hộ cùng làm theo.

Nguồn vốn ban đầu. Mô hình có thể được dựng bằng vốn tích luỹ lớn, đất sẵn có của gia đình, hoặc hỗ trợ từ một dự án. Người xem không có những điều đó sẽ khó lặp lại.

Nguồn thu từ chính việc làm video. Với một số kênh, thu nhập từ lượt xem, quảng cáo, bán giống, bán khoá học có thể lớn hơn thu nhập từ sản phẩm nông nghiệp. Khi đó, mô hình trên video không còn là mô hình kinh tế giống như mô hình bạn sẽ làm.

Câu nói trong video và câu hỏi bạn nên đặt lại

Một cách đơn giản để xem video tỉnh táo hơn là gặp câu nào cũng đặt lại một câu hỏi cụ thể. Bảng dưới gợi ý vài cặp thường gặp.

Câu thường ngheCâu hỏi nên đặt lại
Một sào thu được hàng trăm triệu mỗi nămĐó là doanh thu hay lãi? Chi phí mỗi năm bao nhiêu? Đã trừ công nhà chưa?
Làm bao nhiêu cũng không đủ bánAi đang mua, mỗi tuần bao nhiêu ký, giá đã giữ được bao lâu?
Kỹ thuật rất đơn giản, ai cũng làm đượcAnh chị làm mấy năm rồi? Năm đầu có mất mùa, chết đàn không?
Vốn ít, chỉ cần vài chục triệuSố đó gồm những gì? Đất, chuồng, nước, điện có tính chưa?
Liên hệ để mua giống và được hướng dẫnGiá giống so với nơi khác thế nào? Nếu không bán được sản phẩm thì sao?
Không cần chăm nhiều, thu nhập thụ độngMột ngày cụ thể anh chị làm những việc gì, mấy tiếng?

Nếu người chia sẻ sẵn sàng trả lời rõ những câu này, đó là tín hiệu tốt. Nếu câu trả lời luôn vòng về việc mua giống, mua khoá học, hoặc tránh nói về chi phí và người mua, bạn nên thận trọng hơn.

Kiểm chứng trước khi làm theo

Trước khi bỏ vốn theo một mô hình xem được trên mạng, những bước dưới đây giúp bạn biết mô hình đó có thật sự hợp với mình không. Mỗi bước tốn ít tiền nhưng có thể tiết kiệm cho bạn cả một khoản lớn.

  1. Đến tận nơi nếu có thể: nhìn vườn, chuồng vào một ngày bình thường chứ không phải ngày quay phim; hỏi chuyện người làm thuê, hàng xóm xung quanh.
  2. Tìm người làm cùng mô hình nhưng không làm video: họ thường kể thật hơn về chi phí, khó khăn và thị trường.
  3. Hỏi cán bộ khuyến nông địa phương: mô hình đó có hợp với đất, khí hậu vùng bạn không, đã có ai trong tỉnh làm chưa, kết quả ra sao.
  4. Tự đi hỏi người mua: ra chợ, hỏi thương lái, hỏi cửa hàng xem họ có mua sản phẩm này không, giá bao nhiêu.
  5. Lập phép tính của riêng mình: dùng giá vật tư, giá công, giá bán ở địa phương bạn; tính cả kịch bản giá giảm một nửa.
  6. Làm thử thật nhỏ: quy mô bạn có thể mất trắng mà không ảnh hưởng gia đình, chạy ít nhất một vòng sản xuất và bán thử trước khi mở rộng.

Không bước nào trong số này cần đến kỹ năng đặc biệt, chỉ cần thời gian và sự kiên nhẫn. Thứ khiến nhiều người bỏ qua chúng là cảm giác sợ chậm chân, sợ người khác làm trước. Nhưng một mô hình thật sự tốt sẽ vẫn tốt sau vài tháng bạn tìm hiểu.

Ví dụ giả định: theo video nuôi một loài đặc sản

Một người trẻ giả định xem được loạt video về nuôi một loài vật nuôi đặc sản, người quay nói mỗi cặp giống sau một năm sinh sản cho thu nhập rất cao, thịt bán giá gấp nhiều lần thịt thường. Anh mua mười cặp giống từ chính người quay video với giá cao, kèm một khoá hướng dẫn trực tuyến. Kỹ thuật không quá khó, đàn sinh sản tốt.

Vấn đề xuất hiện khi đến lúc bán thịt. Ở địa phương, gần như không ai mua loại thịt này. Nhà hàng ở thành phố có mua, nhưng mỗi lần vài ký và đòi giao đều. Cách bán dễ nhất hoá ra là bán lại con giống cho những người mới xem video, đúng như người quay đã làm. Anh nhận ra mô hình mình vừa theo thật ra là một mô hình bán giống, chỉ chạy được khi có người mới liên tục nhảy vào.

Câu chuyện giả định này không nói rằng mọi mô hình đặc sản đều như vậy. Nó cho thấy câu hỏi quan trọng nhất phải đặt ra từ đầu: sản phẩm cuối cùng là gì, người tiêu dùng cuối cùng là ai. Nếu câu trả lời là bán giống cho người khác nuôi, bạn đang tham gia vào một chuỗi phụ thuộc vào người đến sau.

Dùng video thế nào cho đúng

Video vẫn là một nguồn học tập quý, nhất là với người ở xa trung tâm khuyến nông hay trường lớp. Để dùng video mà không bị dẫn dắt, có thể giữ vài nguyên tắc:

  • Xem để học kỹ thuật cụ thể như cách làm chuồng, cách ghép cây, cách ủ phân, không xem để quyết định đầu tư.
  • Xem nhiều người cùng làm một mô hình, ở nhiều vùng khác nhau, để thấy điểm chung và điểm khác.
  • Ưu tiên những kênh nói rõ cả chi phí, khó khăn và những lần thất bại.
  • Cẩn thận với video kết thúc bằng lời mời mua giống, mua khoá học hay vào nhóm kín có thu phí.
  • Đối chiếu kỹ thuật với tài liệu của cơ quan khuyến nông hoặc trường đào tạo nông nghiệp.
  • Ghi lại câu hỏi trong lúc xem, rồi mang đi hỏi người làm thật ở gần bạn.

Nếu bạn muốn chia sẻ mô hình của mình lên mạng, hãy làm điều mà bạn mong người khác đã làm với mình: nói cả chi phí, cả vụ hỏng, cả những điều kiện riêng. Người xem sẽ tin bạn hơn, và bạn góp phần giảm bớt những vòng làm theo rồi thất bại.

Câu hỏi thường gặp

Có nên mua giống trực tiếp từ người làm video không?

Có thể mua nếu nguồn giống rõ ràng, giá hợp lý so với nơi khác và bạn đã tìm hiểu kỹ thị trường đầu ra. Không nên mua chỉ vì tin tưởng người đó qua video. So sánh giá với vài nguồn khác, hỏi người đã mua trước và giữ giấy tờ mua bán đầy đủ.

Khoá học nông nghiệp trên mạng có đáng tiền không?

Có những khoá học tốt, dạy bài bản. Trước khi đăng ký, hãy xem người dạy có thật sự làm mô hình đó lâu năm, có học viên cũ để hỏi không, nội dung có đi vào chi phí và thị trường không. Cũng nên tham khảo các lớp tập huấn của cơ quan khuyến nông, thường có chi phí thấp hơn.

Làm sao biết một video đang quảng cáo trá hình?

Một vài dấu hiệu: con số thu nhập rất lớn nhưng không có chi phí đi kèm, nhấn mạnh việc dễ làm, kết thúc bằng lời mời mua giống, mua vật tư hay khoá học, và tránh trả lời câu hỏi về người mua sản phẩm cuối cùng. Không phải mọi video có các dấu hiệu này đều xấu, nhưng nên thận trọng hơn.

Mô hình chạy tốt ở tỉnh khác có làm được ở tỉnh mình không?

Có thể, nhưng không mặc định. Khí hậu, đất, nguồn nước, thói quen tiêu dùng và khoảng cách tới thị trường đều khác nhau. Hãy hỏi cán bộ khuyến nông về mức độ phù hợp và làm thử ở quy mô nhỏ trước khi đầu tư lớn.

Có nên vào các nhóm kín trả phí để học mô hình không?

Nên tìm hiểu kỹ trước khi trả phí. Hỏi xem nhóm cung cấp gì cụ thể, người hướng dẫn là ai, có học viên cũ để hỏi không. Thận trọng với nhóm mà nội dung chính là kêu gọi mua giống, mua vật tư hoặc kéo thêm người khác vào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138